محمد هاشم آصف ( رستم الحكماء )

7

رستم التواريخ ( فارسى )

پيشگفتار مصحح به نام يزدان پاك محمد هاشم ، متخلص به آصف و ملقب به رستم الحكماء « 1 » و صمصام الدوله « 2 » ، متولد حدود 1145 قمرى است « 3 » . در كنار تاريخ حاضر ، وى تأليفات ديگرى هم شامل ديوان شعرى به نام گلشن و آثار ديگر دارد . اما كتاب رستم التواريخ ، با يك فصل مقدماتى ، آغاز مىشود و در ابتداى بخش اصلى كتاب ، وقايع بسيار مهم دورهء شاه سلطان حسين صفوى ، از اوضاع دربار ، فساد زمان وى ، مسائلى كه منجر به اتحاد افاغنه با هم عليه حاكميت صفوى شد ، تا چيرگى محمود و سپس اشرف افغان بر اصفهان ، به تفصيل ، ياد مىشوند . سپس چگونگى قدرت‌يابى نادر و سلطنت شاه تهماسب دوم صفوى و سلطنت نادر افشار و كريم خان زند آورده مىگردند . در دورهء كريم خان زند ، شورش‌هاى متعدد ، به تصوير درمىآيند . آنگاه جانشينان كريم خان ، تا جنگ‌هايى كه منجر به تشكيل سلسلهء قاجاريه و روى كار آمدن آقا محمد خان قاجار و سپس فتح على شاه شد ، توضيح داده مىشوند . اما در كنار ذكر وقايع بسيار مهم سياسى كه مؤلف ، شاهد اكثر قريب به اتفاق آن‌ها بوده ، ويژگى عمدهء كتاب حاضر ، شرح بسيار دقيق نكات جالب اجتماعى است ، نظير : دربار سلطان حسين صفوى ، اسامى باشيان ( بزرگان ) و پهلوانان آن زمان ، قيمت انواع

--> ( 1 ) - اين لقب ، از سوى پدرش به وى داده شد . ( 2 ) - اين لقب از سوى فتح على شاه قاجار به وى داده شد . ( 3 ) - به گفتهء خودش كه « اين رستم التواريخ را از سن چهارده سالگى تا بيست سالگى ، به تدريج ، مسوده نمودم و در سن هفتاد سالگى ، با ملحقات و منضمات ، جرح و تعديل و جمع‌آورى نمودم و نوشتم . . . تمام شد اين كتاب در وسط شهر محرم الحرام سنهء 1215 » .